Lipoedeem
Aandoening
Lipoedeem betekent letterlijk “vetzwelling”. Het is een chronische aandoening van het vetweefsel, vrijwel uitsluitend voorkomend bij vrouwen. Bij mannen wijst lipoedeem op een hormonale stoornis. Bij lipoedeem is er sprake van een stoornis in de aanmaak van vetweefsel waardoor er een ongelijkmatige vetverdeling over het lichaam ontstaat. Omdat er niet echt sprake is van oedeem is de term lipohypertrofie meer op zijn plaats. De afwijking komt voornamelijk voor aan het onderlichaam soms ook aan de armen. Bovendien is de afvoer van vocht via de lymfevaten niet optimaal waardoor er naast lipoedeem ook sprake is van lymfoedeem wat in combinatie met verslapping van het bindweefsel kan voorkomen. Hierdoor kan in de loop der tijd een combinatie ontstaan van lipoedeem en lymfoedeem ook wel lymfolipoedeem genoemd.
Over de oorzaak van lipoedeem bestaat nog veel onduidelijkheid. Wel is bekend dat de aandoening niet wordt veroorzaakt door te veel eten en dat erfelijke factoren vaak een rol spelen. Factoren die lipoedeem negatief beïnvloeden zijn:
- aanleg tot overgewicht/vetzucht
- hormonale factoren
- lang zitten of staan
- te weinig spierarbeid
- warmte
- aanwezigheid van lymfoedeem/veneus oedeem
- voorkomen van lipoedeem bij vrouwelijke familieleden
Het is belangrijk dat lipoedeem in een vroeg stadium wordt ontdekt. Dat biedt de beste mogelijkheden om verergering of complicaties tegen te gaan. Lipoedeem wordt meestal zichtbaar aan het eind van de puberteit vooral aan de onderbenen, heupen, dijen, binnenkant van de knieën en in mindere mate de onderarmen. Opvallend is het ontbreken van zwelling aan de hand- en voetrug, wel aanwezig bij lymfoedeem en veneus oedeem.
Lipoedeem kent verschillende stadia. In eerste jaren voelt de huid zacht aan en in de loop der tijd kunnen veranderingen in het onderhuidse vetweefsel optreden. De huid wordt hierbij stugger en onregelmatiger, vooral als er sprake is van overgewicht. In tegenstelling tot andere vormen van oedeem kunnen bij lipoedeem geen deukjes in de huid worden gedrukt. Bij lipoedeem kunnen aan de dijbenen fijne putjes ontstaan, ook wel “sinaasappelhuid” of “cellulite” genoemd. Door een verhoogde kwetsbaarheid van de haarvaatjes in het vetweefsel kunnen bloeduitstortingen eerder optreden. Een koud gevoel, vooral aan de onderbenen, is een veel gehoorde klacht.
Lipoedeem moet worden onderscheiden van lymfoedeem. Bij lymfoedeem is pijn een weinig voorkomende klacht. Lymfoedeem begint meestal eenzijdig, lipoedeem altijd tweezijdig. Bij lymfoedeem treedt tevens zwelling op van de voet/hand, bij lipoedeem niet. Een bloeduitstorting na een klein letsel treedt bij lymfoedeem zelden op. Lipoedeem vormt voor veel vrouwen een zware psychische belasting met vooral gevoelens van schaamte. Het altijd dragen van broeken is hiervan een duidelijk signaal.
Vrijwel alle patiënten klagen over een pijnlijk, gezwollen gevoel in het aangedane deel van de benen. De huid, vooral van de scheenbenen is erg gevoelig vooral voor druk van buitenaf. Er ontstaan snel blauwe plekken. De klachten nemen in de loop van de dag toe, vooral bij warmte en kou. Deze variant is wel beschreven als het lipoedeem van Allen-Hinze. Na lang staan en/of zitten kan aan het eind van de dag enige zwelling van de voeten optreden. Blijvende zwelling van de voeten kan wijzen op een beginnend, bijkomend lymfoedeem. Het hoog leggen van het been doet bij lipoedeem de klachten niet afnemen. Langer bestaand lipoedeem en overgewicht kunnen een extra belasting betekenen van de gewrichten. Daardoor komen voet-, knie- en heupklachten bij lipoedeem vaker voor dan bij gezonde personen. Nog een kenmerk is dat de kledingmaat van het bovenlichaam en van het onderlichaam twee tot drie maten kan verschillen.
Behandeling
Behandeling van lipoedeem is geen eenvoudige zaak. Laat u goed informeren en voorlichten. Zorg dat er een goed onderzoek (inclusief vaatonderzoek) naar uw klachten heeft plaatsgevonden en dat de juiste diagnose is gesteld. Vaak wordt de diagnose niet of onjuist gesteld waardoor mensen bijvoorbeeld vetzucht wordt aangepraat en veel diëten worden geadviseerd zonder resultaat. Een multidisciplinaire beoordeling en advies kan van veel waarde zijn om alle aspecten van lipoedeem voldoende aandacht te geven.
Aangezien het ontstaan van lipoedeem niet kan worden voorkomen zal, indien noodzakelijk, de behandeling dan ook mede gericht moeten worden op factoren die lipoedeem negatief beïnvloeden:
Let op voor het ontstaan van overgewicht. Toename van vet op de plaatsen van lipoedeem zal door een dieet niet meer verdwijnen. Volg bij overgewicht een dieet om toename te voorkomen. Bij een normaal lichaamsgewicht heeft afvallen geen effect op het lipoedeem. Zorg voor voldoende lichaamsbeweging (m.n. fietsen, zwemmen, wandelen en gymnastiek) onder deskundige begeleiding. Voorkom overbelasting.
Draag overdag aangemeten steunkousen om extra vochtvorming tegen te gaan en afvoer van lymfe te bevorderen. Steunkousen zijn altijd nodig als er tevens sprake is van lymfoedeem en/of veneus oedeem b.v. na een trombosebeen. Steunkousen bij lipoedeem zullen in het begin altijd als pijnlijk worden ervaren.
Bij onvoldoende effect van de steunkousen kan men soms een aanvullende therapie worden nemen. Hierbij wordt gedacht aan manuele lymfedrainage en intensieve verbandtherapie gevolgd door het dragen van aangemeten steunkousen. Ook zijn er middel van een endermologie behandeling resultaten te verwachten. De behandeling dient alleen op goede indicatie plaats te vinden.
Medicijnen hebben geen enkel effect. Het gebruikt van plaspillen kan zelfs extra risico’s opleveren.
Chirurgische behandeling in de vorm van wegzuigen van vet (liposuctie) rond de knie of het onderbeen wordt niet of nauwelijks toegepast en kan beschadiging van lymfebanen en dus indirect lymfoedeem tot gevolg hebben. Liposuctie op andere plaatsen kan, mits op goede indicatie, een behandelmogelijkheid zijn.
In sommige gevallen kan psychosociale hulp bijdragen aan het verwerken/accepteren van de diagnose.
Probeer insectenbeten te voorkomen en draag geen knellende kleding. Deze hebben een slechte invloed op lipoedeem.
Voor informatie over tarieven en vergoedingen kunt u klikken op de pagina tarieven.